• Монгол хэл
  • English
  • Русский

 Нэвтрэх

Бүртгүүлэх

ХҮЙН ХОЛБОО ХААНА ХАДГАЛАГДДАГ ВЭ?

Онлайн зөвлөх үйлчилгээ

Зөвлөгөө

Энэхүү сэдвийг "Дайтахын оронд хайрла" лекцийг бүрэн эхээр нь сонссон хүмүүст зориулсан тул хэрвээ уг лекцийг сонсож амжаагүй бол ядахдаа эхлээд энэ сайт дээр тавьсан фрагментийг заавал уншаарай.

Эксперт

Update and Upgrade project

Хүүхдийн боловсрол хөгжлийн хэсэг

0 $

x

x

x

Бидэнд ч – хүүхдүүдэд ч бас – (заримд нь байдаггүй юм шиг санагддаг ч ) уураг тархи гэж нэг юм бий.

Хүний биед тархиар удирдуулдаггүй нэг ч эрхтэн, эд, эс байхгүй.

Тархи нийт биеийн жингийн 2-3%-ийг эзэлдэг гэтэл амьсгалж буй агаарын 20%, эргэлдэж буй цусны 25%, нийт усны 30%,  цусаар түгээгдэж буй шим тэжээлийн бодисын 40%-ийг тус тус хэрэглэдэг.

Тархи бидний түүхэн хөгжлийн он цагийн үе шатыг харуулсан давхаргуудаас тогтдог. Хамгийн гадна талынхыг их тархи буюу ухаант хэсэг энэ харьцангуй залуу тархи бөгөөд түүнийг бид тахин шүтдэг.

Хамгийн гүн дэх хэсгийг эртний тархи буюу могойн тархи ч гэж нэрлэдэг. Шинжлэх ухаанд бол лимбийн систем гэх.

Тэрхүү лимбийн систем, үржүүлэхийн хүрдийг ч, үйл үгийн хувирлыг ч мэддэггүй бусад сүүн тэжээлтнүүдийнхтэй хэмжээгээрээ бараг л адилхан. Гэхдээ тэр гадна талын ухаант тархийг бидэнд бий болохоос өмнө бидний амьдрах, идэх, идэгдэхгүй байх, эсрэг хүйстэндээ тэмүүлэх, дасах хүсэмжлэх, үржих төлжих, үр зулзагаа хамгаалах зэрэг амин чухал эрх ашгийг хамгаалж байсан бөгөөд өнөөг хүртэл тэр үүргээ их тархиар заалгахгүйгээр гүйцэтгэсээр байгаа. Энэхүү тархинд бидний догдлол баяр, гуниг харуусал, айдас түгшүүр хадгалагдаж, дархлаа, цусны даралт, дааврын ялгарал зэрэгт шууд нөлөөлж, сэтгэлийг маань биетэй холбож, хүйн холбоог бэхжүүлэх үүргийг яв цав гүйцэтгэдэг.

            Их тархи болон лимбийн систем хоорондоо их нарийн харилцаатай. Бүх зүйлс харьцангуй тайван байгаа тохиолдолд хоёр тархи бие биенээ «сонсож», зөвшилцөн эвсэг ажилладаг.

Гэтэл бид түгшүүртэй мэдээлэл зурагтаар сонсоод айж тавгүйтдэг, бас удахгүй төрсөн өдөр болно гэхээр баярлаж догдолдог. Эндээс харахад Их тархи бидэнд их нөлөөтэй мэт байв ч үнэн хэрэгтээ бидний оюун ухаант логик тархи маань хүссэнээрээ биднийг удирдаж чаддаггүй. Тийм учраас турах зорилго тавьсанаа мэдсээр байж шоколаднаас татгалздаггүй, эртхэн шалгалтандаа бэлдэж эхэлвэл амжилт гаргана гэдгийг мэдсээр атлаа хийхгүй явсаар хугацааг нь тулгачихаад тэвддэг, хэтрүүлвэл яадгаа мэдсээр байж уучихаад хэд хоног шартаж, хөгийн царайлж хайран цаг бие хоёроо утга учиргүй үрж харамсана.

           Тэгвэл Лимбийн системийн чадлыг сонирхоё!

“ Хэрэв лимбийн систем ямар нэгэн нөхцөл байдлыг амьдралд эсвэл амьдралын чухал харилцаанд аюул занал учруулна хэмээн тодорхойлсон бол тэр түгшүүрийн харанга дэлдэж мэдрэлийн судлуудаар дамжуулан «Байлдааны түгшүүр зарлаж, аюул заналыг яаралтай устгах арга хэмжээ авахыг” шаардана. Бие организм үүнээс үүдэн цусан дахь адреналины хэмжээ огцом өсгөж, зүрхний цохилтыг олшруулж дайрах, зугатах, хашгирах, зодолдоход хэрэглэгдэх чухал эрхтнүүдийг цусаар хангахад бэлтгэдэг. Өөрөө хэлвэл байлдааны бэлэн байдалд ордог.

Их тархи тэр бүх зүйлийг аюулгүй гэдгийг мянга мэдээд ч нэмэр байдаггүй.

Жишээн дээр тайлбарлая:

5-6 настай бяцхан хүүд ах нь орон доор чинь чөтгөр байсан би харсан гэж худал залж айлгаж…..

Ээж нь ирээд түүнд орон доор юу ч байхгүйг учирлаж яриад, бүр гэрэл тусгаж харуулаад ч нэмэргүй. Тэрний ухаант их тархи гүйцэд хөгжөөгүй, болоогүй тул түүний аюулгүй байдлыг хангах үүргийг лимбийн систем бараг дангаараа гүйцэтгэж байгаа. Лимбийн систем энэ үүргийн биелэлтийг хүйн холбоонд түшиглэн гүйцэтгэнэ, учир нь бяцхан хүү одоохондоо өөрийгөө хамгаалж (зугатаж эсвэл дайрч) чадахгүй, дээр нь лимбийн системд өөрийгөө хамгаалах эсвэл өөрийгөө харъяалж байгаа том хүнээр хамгаалуулахаас өөр мэдлэг туршлага байхгүй….. Тэгэхээр хүүгийн хувьд аюулгүй байдлаа хангах цорын ганц стратеги бол “Ээжийнхээ дэргэд байх. Тэгвэл чөтгөр мангас юунаас ч хамаагүй  бүрэн хамгаалагдана” ….       

Хүүхэд эхийгээ ажилдаа явахад нь дагаж уйлдаг, «ээж нь удахгүй буцаад ирнэ»,  «бүх том хүмүүс заавал ажил хийх ёстой байдаг» гэх зэрэг олон арван «ухаалаг» үг хэлээд ямар ч тус нэмэр болдоггүй. Учир нь ээж нь одоо явах гэж байна, тэр нь түүний хувьд аймшигтай нөхцөл байдал. Түүний Лимбийн систем эхээсээ салахыг холдохыг аюултай нөхцөл гэж хүлээж авдаг. Харин ээж нь цаг руугаа байн байн харалгүй түүнийг хэсэг хугацаанд тэвэрч,тайвшруулаад өмсдөг гэрийн халаадаа түүнд нөмрүүлээд орхивол өөр хэрэг – лимбийн системийн хувьд ээжийнх нь үнэр шингэсэн халаад бол ээж нь биш ч гэсэн түүний  нэг хэсэг нь мөн тул түүнд амьдарч болохоор санагдана. Лимбийг бага сага хуурч болно.

Лимбийн системийн ачаар “гартаа штанг барьж үзээгүй, зодолдох барилдахыг огтхон ч мэдэхгүй, ургамал судлаач туранхай аав нь хүүдээ дэлхийн хамгийн агуу хүчтэн” санагддаг.  Харин бусдын аавууд бөх, боксын дэлхийн аварга байсан ч хамаагүй, тэдэнтэй хамт байхдаа тэр, хэзээ ч өөрийгөө бүрэн хамгаалагдсан гэж үзэж чадахгүй.

Лимбийн системийн хувьд түүний аав нь, зөвхөн түүний аав учраас тэр хамгаалагдсан, гэхдээ бүр найдвартай хамгаалагдсан гэсэн үг. 

Хүйн холбоос хадгалагдаж байдаг тархи буюу “Лимб”  баримтанд тулгуурладаггүй, зөвхөн мэдрэмжинд тулгуурлаж эволюцийн явцад зохиогдсон программаар ажилладаг.

            Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед Лондон хотыг хүчтэй бөмбөгдөж,энэ хотод амьдарч байсан хүүхдүүд өдөржин чийгтэй хоргодох байранд өнжих тохиолдол цөөнгүй гардаг байлаа. Хоол унд ч тааруухан,аюултай байсан учир хүүхдүүдийг хөдөө тосгонд нүүлгэн шилжүүлэх шийдвэр гаргажээ. Тэнд аюулгүй, эрүүл хүнс ногоо, ургамалтай, саяхан саасан уур савссан шинэхэн сүүтэй, дээр нь тосгоныхон ч хүүхдүүдийг сайн харж халамжилна, харин эцэг эх нь Лондонд фронтын төлөө тайван ажиллана хэмээн тооцоолж. Тэднийг мэдээж багш сурган хүмүүжүүлэгчид ч дагалдаж.

Хачирхалтай нь Бөмбөгдөлтийн аюултай нөхцөл байдлаас ирсэн туранхай, эцэнхий хүүхдүүдийн сэргэлэн цовоо байдал бага багаар унтарч, өвдөж болох бүх өвчнөөр ээлж дараалан өвдөцгөөж, орондоо шээж, уйтгартай дүнсгэр, эсвэл нервный болцгоож эхлэв. Тэдний эрүүл мэндийн түвшин мэдэгдэхүйц доошилсон нь тэнд ажиллаж байсан сэтгэл зүйч Джон Боулбигийн анхаарлыг татаж, тэрээр цаашид гүнзгийрүүлэн судалж хүйн холбоог анх удаа шинжлэх ухааны үндэслэлтэй тайлбарлаж,“хүйн холбоог иррациональ буюу ухамсарлагддаггүй мөн чанартай” болохыг тогтоосон. Өөрөөр хэлвэл хүүхэд тодорхой хугацаанд эх эцгийнхээ дэргэд байхаар програмчлагдсан байгалийн автомат программыг нээсэн байна.